سال 90 نفس تهراني‌ها را 210 درصد بيش‌تر از سال 89 گرفت. اين را گزارش كيفيت هواي پايتخت كه سال گذشته از سوي شركت كنترل كيفيت هواي تهران منتشر شد، اعلام كرد. بر اساس اين گزارش روزهاي ناسالم سال 90 در مقايسه با سال 89، از رشد 210 درصدي برخوردار بود. يعني در سال 88 تعداد روزهاي ناسالم تنها 42 روز بود در صورتي كه در سال 89 به 104 روز و در سال 90 به 218 روز افزايش پيدا كرد. در مقابل، تعداد روزهاي ناسالم از 291 روز در سال 88 به 247 روز در سال 89 و 144 روز در سال 90 كاهش يافت، ضمن اين‌كه تعداد روزهاي پاك نيز از 32 روز در سال 88 به 14 روز در سال 89 و تنها 3 روز در سال 90 كاهش پيدا كرد.

 

 

|   رويا كاكاوند  |

 

 

روزهاي ناسالم تهران سال گذشته 210 درصدرشد كرد

 

آلودگي هوا و انسان

آلودگي هوا يعني به جاي اين‌كه آنچه در ريه فرو مي‌بريد‬ 9/99 درصد از نيتروژن، اكسيژن، بخار آب، و گازهاي بي‌اثر تشكيل شده باشد، پر باشد از ازن، دي اكسيد سولفور، مونواكسيد كربن، اكسيدهاي نيتروژن، گرد و غبار و انواع و اقسام گازهاي شيميايي كه مي‌توانند واكنش‌هاي شيميايي جدي در جو يا حتي بدن انسان‌ها و اندام گياهان و حيوانان به وجود آورند. مثل همين هوايي كه هر روز داريم در كلانشهرهايي مانند تهران در ريه هايمان فرو مي‌بريم.

 

اين آلاينده و ذرات معلق معمولا در عكس‌هاي بيماران به شكل كدورت‌هايي در سيستم تنفسي خصوصاً در ريه‌ها ديده مي‌شود كه نشان‌دهنده رسوب مواد معلق هوا در سيستم ريوي است. آسم، آلرژي، برونشيت و در نهايت سرطان ريه واضح‌ترين مشكلاتي است كه مي‌توان به اين مشكل مربوطش كرد. اما تاثير اين آلودگي‌هاي معمولا فقط در ريه‌ها باقي نمي‌ماند.

 

خون آنچه را كه ريه دريافت كرده مانند اكسيژن به باقي اندام‌هاي بدن منتقل مي‌كند.در نتيجه معمولا عوارض آلودگي هوا به مشكلات تنفسي محدود نمي‌شود. به عنوان نمونه بعد از تشديد آلودگي هوا شاهد شيوع كم‌خوني نيز خواهيم بود. ناراحتي‌هاي دستگاه گوارش، بيماري‌هاي قلبي و عروقي و بيماري‌هاي كليه و كبد و انواع سرطان‌ها نيز بخش‌هاي ديگري از تاثيرات اين هواي ناپاك بر سلامتي انسان‌ها است.

 

در واقع اين شرايط تمام ارگان‌هاي انساني را درگير مي‌كند. و صد البته اين عوارض در انسان‌هاي آسيب پذيرتر مانند سالمندان، كودكان، زنان باردار و بيماران قلبي و عروقي و تنفسي عموما چند برابر است. اما بيماري تنها پايان عوارض آلودگي هوا نيست. سال گذشته در آذرماه سازمان بهشت زهرا اعلام كرد روزانه 310 نفر در تهران بر اثر آلودگي هوا كشته مي‌شوند.

 

عوارض ريالي آلودگي هوا

اما عوارض آلودگي هوا تنها به دردهاي جسماني و بيماري‌هاي متنوع محدود نمي‌شود. دردها و هزينه‌هاي اقتصادي و بار مالي اين مشكل خود درد ديگري است. بر اساس اعلام بانك جهاني، ميزان خسارات سالانه ذرات معلق در هواي تهران به‌طور متوسط برابر 600 ميليون دلار و در 7 شهر بزرگ كشور برابر 1/5 ميليارد دلار است كه اين رقم برابر با 1/26 درصد از توليد ناخالص داخلي كشور است.

 

هزينه‌هاي آلودگي هوا در سال 1384 در تهران براي اقامت در بيمارستان 10 ميليارد ريال، ويزيت پزشك 92 ميليارد ريال، مراجعه به اورژانس 130 ميليارد ريال و خسارات روزهاي كاري از دست رفته با احتساب كار خانگي، يك هزار و 540 ميليارد ريال بوده است. حالا حساب کنيد با تورمي كه شش سال گذشته كشور پشت سر گذاشته است اين ارقام تا چه حد رشد كرده‌اند و با توجه به نرخ تورم و بالا رفتن هزينه‌ها، ميزان خسارات ناشي از آلودگي هوا در سال گذشته چند برابر افزايش يافته است.

 

به اينها اضا فه كنيد هزينه‌هاي اقتصادي و اجتماعي ناشي از مرگ بيش از صد هزار نفر در سال را. علاوه بر اين‌كه هر روزي كه آلودگي هوا به سطح هشدار مي‌رسد خواسته مي‌شود گروهي از شهروندان در شهر به تردد نپردازند. كساني كه بسياري از آنها نقش‌هاي جدي در ساز و كارهاي اقتصادي و اداري و اجتماعي بازي مي‌كنند و نبودشان به‌طور طبيعي هزينه‌هایي را براي خانواده‌هايشان و جامعه در بر دارد. همچنين هر سال تعداد روزهايي كه بر اثر شدت يافتن آلودگي هوا تعطيل اعلام مي‌شود نسبت به سال گذشته افزوده مي‌شود.

 

روزهايي كه تنها ضرر مالياتي آن براي دولت 30 ميليارد تومان است و البته اين رقم منهاي ضرري است كه اقتصاد بخش خصوصي و قشرهاي مختلف جامعه از اين تعطيلات دچارش مي‌شود.اين خسارت آن‌قدر بالا هست كه رئيس ستاد محيط‌زيست و توسعه پايدار شهرداري تهران مهر ماه سال گذشته اعلام كرد: هزينه‌هاي اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي آلودگي هوا اگر به درستي محاسبه شوند با اختلاس سه هزار ميليارد توماني قابل مقايسه و حتي بسيار بيش‌تر از آن هستند.

برنامه‌هاي ناكام كاهش آلودگي هوا

سال 1374 يعني حدود 17 سال پيش بود كه آلودگي هواي تهران براي نخستين‌بار توجه كارشناسان و صاحب نظران را به خود جلب كرد و در نتيجه نزديك به صد نفر از كارشناسان و مدرسان حوزه‌هاي مرتبط با محيط‌زيست، جغرافيا و شهرسازي در پي نشستي در سالن اجتماعات پارك شهر متني موسوم به بيانيه«هواي تهران 74» منتشر كردند.

 

در اين بيانيه براي نخستين‌بار از آلودگي هواي تهران به عنوان يك«بحران ملي» كه راه مقابله با آن «عزم ملي» است، نام برده شد.سه سال بعد از اين بيانيه بود كه جايكا (كنسرسيومي از مشاوران بين‌المللي كه با محوريت كارشناسان ژاپني طرح جامع براي كاهش آلودگي هواي تهران را تدوين كردند) آمار دهشتناك جديدي را منتشر كرد.

 

براي نخستين‌بار نام مرگ و آلودگي هواي تهران همنشين شدند. جايكا اعلام كرد: آلودگي هوا سالانه بين 7 تا 9 هزار نفر را در تهران مي‌كشد.
يعني به‌طور متوسط سالانه هشت هزار نفر و تقريبا هر ساعت يك نفر در تهران بر اثر آلودگي هوا مي‌ميرد. اما مرگ انسان‌ها تنها بند گزارش جايكا نبود. نتايج بررسي جايكا نشان مي‌داد بيش از 70 درصد درختان واقع در حاشيه بزرگراه‌هاي تهران به دليل انباشت لايه‌اي از ذرات زيانبار روي شاخ و برگشان در حالت نيمه مردگي قرار دارند.

 

همچنين به دليل آلودگي شديد هوا به تدريج گونه‌هاي گياهي سازگار با اقليم تهران از پهن برگ به سوزني برگ تغيير كرده‌اند و به واقع چنارستان سابق اكنون به شهر كاج‌هاي نيمه مرده تبديل شده است. تغيير گونه‌هاي سازگار از پهن برگ به سوزني برگ خود عامل ديگري براي افزايش آلودگي هوا مي‌شود زيرا توان پالايش هوا توسط سوزني برگ‌ها خيلي كمتر از درختان پهن برگ است. البته نمي‌ توان از آلودگي هوا به عنوان عامل اصلي گريز حيات وحش بومي منطقه تهران نام برد، اما ترديدي نيست كه اين پديده دست‌كم موجب كاهش شمار پرندگان بومي منطقه نيز شده است.

 

سرانجام سال 1379 طرح 10 ساله كاهش آلودگي هوا ارايه شد. تا به وسيله اجراي بندهاي مختلف آن طي يك دهه آلودگي هواي تهران توسط برنامه‌هاي تدوين شده كاهش يابد اما سال 1389 رسيد و دريغ از اجراي موفق حتي يك بند از اين طرح. زمان اجراي طرح 10 ساله پايان يافت در حالي كه آلودگي هواي تهران شديدتر شده بود.

 

البته در روزهاي پاياني سال 90 سرانجام طرح جامع كاهش آلودگي هواي هشت كلانشهر كشور اعلام شد البته با اين تفاوت كه بر خلاف طرح پيشين هيچ زماني براي پايان آن در نظر گرفته نشده است. در تمام بندهاي اين طرح تنها زمان شروع برنامه اعلام شده است و خدا مي‌داند اين‌بار كي مي‌توان متوجه شد كه اين طرح نيز به سرنوشت طرح پيشين دچار شده يا با موفقيت اجرا شده است و آيا باز هم طراحان ناكام بايد به فكر در انداختن طرحي نو باشند يا نه.

< قبلی		بعدی >