اگر تعادل بين عناصر و عوامل موثر در چرخه حيات رعايت شود، طبيعت خودپالايي و جبران بهره‌برداري از طبيعت توسط انسان را دارد، همان‌طور كه در بسياري از زيستگاه‌هاي طبيعي دنيا توسعه به شكل صحيحي انجام مي‌گيرد و آسيبي به طبيعت وارد نمي‌شود؛ اگر ميزان بهره‌برداري‌ها و ميزان مصارف و منابع تعديل شود، امكان تجديد حيات طبيعي و احيا طبيعت بدون صرف هزينه جبراني وجود دارد.

 

|  مرضيه محمدي  |

 

قائم‌مقام سازمان محيط‌زيست خبرداد

اگر در اكوسيستم طبيعي، دريا، مراتع، بيابان‌ها و استفاده از آب‌هاي زيرزميني، نخست مقدار منابع را در نظر بگيريم و سپس ميزان برداشت را متناسب با مقدار منابع تنظيم كنيم و بتوانيم تا حدي بهره‌برداري كنيم كه طبيعت دچار تخريب نشود، آن موقع تصميم عاقلانه و صحيح را گرفته‌ايم و اين تشخيص خود يك كار عالمانه است.  قائم مقام سازمان حفاظت محيط زيست با بيان اين مطالب در افتتاحيه«نخستين كنگره بين‌المللي گردوغبار» از توزيع دستگاه‌هاي كاهنده آلودگي هوا در منازل از سال آينده خبرداد.

 

علي محمد شاعري گفت: دستگاه‌هاي تصفيه هواي محيط‌هاي بسته با قيمت 100 هزار تومان از سال 91 عرضه مي‌شود. رابطه ناصحيح انسان و طبيعت در شقوق مختلف باعث شده كه پديده خشكسالي، كم‌آبي، گردوغبار، خشك‌شدن تالاب‌ها، بيابان‌زايي، مهاجرت، قحطي و تغيير آب و هوا را داشته باشيم كه اين مشكلات در 50 تا 60 سال اخير با صنعتي شدن جهان رخ داده و باعث افزايش درجه حرارت زمين تا 5/1 درجه شده است.

 

در جريان پيشرفت و توسعه يك ملت عوامل بسياري نقش مهمی را ايفا مي‌كنند كه برخي عوامل نقش حياتي دارند. عواملي همچون مسكن، راه و خودرو مهم هستند، اما عواملي مثل آب، خاك و تنوع زيستي جزو منابع پايه و حياتي هستند. همه اين منابع براي انسان است ولي انسان برخي منابع حياتي را براي رفاه خود نابود مي‌كند.

 

او با اشاره به اين‌كه وضع درياچه اروميه به مرز وضع قرمز رسيده است، گفت: امكان بارگذاري جديد درباره استفاده از منابع آبي اين درياچه وجود ندارد و بايد هر چه سريعتر اقداماتي از اين دست توسط مسئولان ذي‌ربط براي نجات درياچه اروميه متوقف شود.شاعري افزود: تالاب هورالعظيم، گاوخوني پريشان و پديده گرد و غبار علاماتي از توسعه نامتوازن در طبيعت است.

 

پديده گرد و غبار كه در سال‌هاي 83 و 84 تنها 2 تا 3 استان را در بر مي‌گرفت، در حال حاضر 22 استان را در بر دارد. هم‌اكنون هواي 40 درصد روزهاي شهر اهواز در شرايط سالم است و 60 درصد روزهاي سال اين شهر ناسالم است؛ در اين استان كدام اولويت از ايجاد هواي پاك و شرايط زيست محيطي مناسب براي مردم منطقه مهم‌تر است؟ در خوزستان 280 تا 300 هزار هكتار مناطق بياباني وجود دارد و بيابان‌هاي اين استان يكي از علت‌هاي گرد و غبار به شمار مي‌آيند.

«عراق» منشأ ورود 70 درصد ريزگردهاي عربي به كشور است

شاعري با اشاره به اين‌كه 2 منشأ گردوغبار خارجي و داخلي در كشور داريم، تصريح كرد: منشأ خارجي 90 درصد پديده گرد وغبار را تشكيل مي‌دهد كه‌ كشورهاي عراق، سوريه، عربستان و كويت منشأ اين پديده هستند و در ميان كشورهاي خارجي كشور عراق 70 درصد و ساير كشورها 30 درصد منشأ خارجي را شامل مي‌شوند.

 

در سازمان حفاظت محيط زيست كشور دبيرخانه منطقه‌اي ايجاد كرديم كه نخستين‌كار آن آموزش كارشناسان و مسئولان كشور عراق در اين زمينه است و دوره‌هاي آموزشي مدرن درباره گردوغبار در اهواز برگزار شد. دومين اقدام در اين زمينه تهيه طرح جامع مقابله با گرد وغبار و عمليات بيابان‌زدايي يك ميليون هكتار از اراضي كشور عراق است

 

كه در دوره پنج ساله با هزينه يك ميليارد و 200 ميليون دلار انجام مي‌شود و در حال حاضر در مراحل نهايي و تصويب در پارلمان كشور عراق به سر مي‌برد. ايجاد بحث پايش كه اصلا در كشور عراق وجود نداشت، سومين اقدام در زمينه كنترل كانون‌هاي بحراني گردوغبار است.

در اين طرح درباره سنجش گرد و غبار و مسير برداشت رسوب گردوغبار آموزش‌هايي داده مي‌شود كه اميدواريم مسئولان كشور عراق در اين زمينه اولويت لازم را به اين موضوع اختصاص دهند؛ زيرا در اين كشور وجود مشكلات بسيار در زمينه‌هاي مختلف باعث مي‌شود تا اولويت لازم به اين موضوع داده نشود كه از سازمان‌هاي بين‌المللي هم تقاضا داريم توصيه‌هاي لازم را به مسئولان كشور عراق بدهند كه موضوع گرد و غبار را در اولويت‌هاي لازم قرار دهند.

دستگاه‌هاي كاهش آلودگي در منازل

طرح جامع مقابله با بيابان‌زدايي را آماده‌ كرده‌ايم كه سالانه 400 هزار هكتار در يك دوره پنج‌ساله در نظر گرفته شده است و اميدواريم دولت اين طرح را با سرعت به پيش ببرد. در اقدام ديگر ساخت دستگاه‌هايي براي داخل منازل است كه اين طرح با همكاري معاونت فناوري رياست‌جمهوري انجام مي‌شود

 

و در شرايط هشدار و اضطرار با تهويه در محيط بسته، ميزان غلظت آلايندگي را به حد استاندارد برسانيم. اين تجهيزات در سال 91 با قيمت مناسب از طريق وزارت بهداشت، آموزش و پرورش و ورزش و جوانان توزيع خواهد شد كه اميدواريم با اين روش‌ها بتوانيم در كوتاه‌مدت مقابله موثري با پديده آلودگي هوا داشته باشيم.

 

به‌گفته شاعري همچنين با همكاري وزارت بهداشت توصيه‌هاي لازم، امكانات و درمان رايگان در زمان هشدار به مردم ارايه مي‌شود. ادارات كل هواشناسي استان‌ها نيز سيستم كنترل و پايش را به‌طور جدي دنبال كنند و مناطق جديد ايجاد پديده گرد و غبار را در هر لحظه پايش كنند كه اين كانون‌ها بيش‌تر در استان‌هاي الانبار،

 

كربلا و نجف هستند. البته به دليل قطع آب دجله و فرات در بالا دست و كاهش سطح آب رودخانه و خشك شدن تالاب‌ها، كانون‌هاي جديد گرد و غبار در حال شكل‌گيري است. در بخش پژوهش و اطلاع‌رساني تلاش كرديم با دانشگاه‌ها و صدا و سيما تعامل داشته باشيم. در بخش ساخت و ساز هم سعي داريم در نصب پنجره‌ها و عايق‌بندي ساختمان‌ها نكات ايمني رابه شهروندان تذكر دهيم.

 

بيابان‌زدايي و تعهداتي كه فراموش شده‌اند

قائم مقام سازمان حفاظت محيط‌زيست خاطرنشان كرد: در استان خوزستان كه كانون اصلي گرد و غبار كشور در آن قرار دارد، در سال گذشته بيابان‌زدايي 200 هزار هكتار تصويب شد كه تاكنون تنها 15 هزار هكتار بيابان‌زدايي شده است و اين رقم اصلا رقم خوب و مناسبي نيست، زيرا تنها هشت درصد ميزان مطلوب انجام شده است.

 

تقاضا داريم كه دستگاه‌ها با جديت بيش‌تري اين كار را انجام دهند و جنگل‌كاري را در اطراف شهرستان‌هاي اهواز، شوش، دزفول و سه شهر ديگر استان كه كانون‌هاي اصلي هستند، انجام دهند. با توجه به اين‌كه هر هكتار جنگل 70 تن گردوغبار را رسوب مي‌دهد، دستور صريح و اكيد داده مي‌شود كه سازمان منابع طبيعي و وزارت نفت همكاري تنگاتنگي با هم داشته باشند

 

تا بتوان تا پايان سال مالي 90 اعتبار 40 هزار هكتار را تامين كنند. مهم‌ترين تصميم اين است كه 200 هزار هكتار در استان بيابان‌زدايي شوند و بايد در زمينه تكميل اين طرح فشار و تاكيد وجود داشته باشد. سازمان منابع طبيعي، وزارت نفت، سازمان حفاظت محيط زيست و استانداري خوزستان بايد تعهد خود را با دقت و نظارت درست انجام دهند، ما نيز پشتيباني لازم را از آنها به عمل مي‌آوريم.

 

تثبيت بيابان‌ها

90درصد علت بروز پديده گرد و غبار، خشكسالي، كم‌آبي و استفاده ناصحيح از منابع طبيعي در كشورهاي همسايه است و تنها 10 درصد ذرات معلق منشأ داخلي دارند و استان‌هاي يزد، كرمان، سيستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان كانون‌هاي گرد و غبار در كشور محسوب مي‌شوند.

 

بر اساس بررسي‌هاي انجام شده در زمينه گرد و غبار مشخص شد كه مواردي مانند خشكسالي‌هاي پي‌درپي، استفاده نادرست از منابع آب‌ سطحي و زيرزميني، استفاده ناصحيح از منابع طبيعي و از بين بردن پوشش‌هاي گياهي، جنگل‌ها و مراتع، ساخت سد در حوضه‌هاي آبخيز بدون مطالعه كامل و همه‌جانبه و ارزيابي زيست‌محيطي و همچنين خشك‌شدن تالاب‌ها از مهم‌ترين دلايل بروز پديده گرد و غبار در سال‌هاي گذشته است.

 

شاعري اظهار كرد: 5/2 ميليون هكتار كانون بحراني هم در ايران وجود دارد كه اين اراضي بايد در يك دوره پنج‌ساله مديريت شوند. بر اساس اين برنامه، سالانه بايد عمليات بيابان‌زدايي در 500 هزار هكتار از اراضي بياباني كشور اجرا شود و به دليل محدوديت در اعتبارات، در حال حاضر عمليات بيابان‌زدايي در سطح 100 هزار هكتار از اين اراضي در حال انجام است.

 

او افزود: از دولت و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي درخواست مي‌شود، در بودجه سال آينده سهم بيش‌تري از اعتبارات را به پروژه بيابان‌زدايي در كشور اختصاص دهند تا محدوديت‌هاي مالي در مسير اجراي اين طرح حل شوند.

 

قائم مقام سازمان حفاظت محيط زيست خاطرنشان كرد: تهيه و تدوين برنامه جامع مقابله با پديده گرد و غبار در داخل و خارج از كشور از جمله مهم‌ترين فعاليت‌هايي است كه در قالب اين كارگروه انجام شده است. 90 درصد گرد و غباري كه به كشور وارد مي‌شود داراي منشأ خارجي است و 70 درصد آن مربوط به كشور عراق است و حدود 30 درصد ذرات معلق هم از سمت كشورهايي مانند عربستان، كويت، اردن و سوريه به كشور وارد مي‌شود.

 

با توجه به وسعت مناطق بياباني در كشور عراق و لزوم كنترل و تثبيت اين مناطق، طرح بيابان‌زدايي در سطح يك‌ميليون هكتار از اراضي اين كشور در طول پنج سال و با اعتبار يك ميليارد و 200 ميليون دلار تعريف شد و به اين ترتيب با استفاده از روش‌هاي مختلفي مانند مالچ‌پاشي و درختكاري، بيابان‌هاي موجود در اين كشور تثبيت خواهند شد.

 

< قبلی		بعدی >