مدت‌ها است كه مي‌خواهند خانه داري را يك شغل مستقل محسوب كنند. شغلي كه هيچ‌وقت پاياني ندارد و هيچ روز تعطيلي را شامل نمي‌شود. هر روز از سال باشد چه جمعه، چه نوروز، چه هر يك از تعطيلات ديگر زنان خانه‌دار بايد مانند همه روزهاي ديگر هفته و سال به فكر شام و ناهار اعضاي خانواده باشند. به رتق و فتق امور آشپزخانه بپردازند. مراقب نظافت و پاكيزگي خانه باشند و به ده‌ها كاري برسند كه هيچ‌وقت پاياني ندارند.

 

 

|  رويا كاكاوند |

 

بررسي قانوني كه از سال 78 تاكنون بي‌سرانجام مانده است

 

كارهاي تكراري و ملال آوري كه زن خانه را دچار دور باطلي مي‌كند كه هرگز به سرانجام نمي‌رسد و هر روز و هر هفته بايد دوباره و دوباره تكرار شود. شرايطي كه نسبت به بسياري از مشاغل ديگر كه ساعت مشخصي دارند، شامل تعطيلات مي‌شوند، انجام دادنشان حس رضايت ناشي از به انجام رساندن يك كار را به همراه دارد و حقوق و مزايايي را نصيب‌كننده كار مي‌كنند، سخت‌تر است.

 

از همه مهم‌تر اين‌كه شاغلين هر شغل ديگري روزي به سن بازنشستگي مي‌رسند و همان‌طور كه سال‌هاي پيري را در آسايش مي‌گذرانند مستمري را نيز دريافت مي‌كنند كه حاصل پس انداز سال‌هاي جواني است و روزهاي پيري را تامين مي‌كند.

 

 

يكي ديگر از مزايايي كه زنان خانه‌دار با وجود اين‌كه بيش‌تر اوقات خيلي بيش‌تر از 25 تا 30 سال كار مي‌كنند از آن محروم بودند. اين در حالي است كه شهلا باقري عضو شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان مي‌گويد: زنان خانه‌دار به لحاظ آماري جزو جمعيت بيكار قلمداد شده و در شمار جمعيت فعال اقتصادي محسوب نمي‌شوند اما با تحقيقات بر روي 2 هزار زن خانه‌دار تهراني،

 

ارزش افزوده كار خانه‌داري آنها مورد سنجش قرار گرفت و مشخص شد هر زن خانه‌دار هفته‌اي 160 هزار تومان و به عبارتي ماهي 640 هزار تومان ارزش افزوده اقتصادي توليد مي‌كند كه براي آن برنامه‌ريزي نشده است. چرا كه اگر زني كارهاي خانه را انجام ندهد مرد مجبور است براي انجام آنها كسي را استخدام كرده و هزينه‌اي بابت آن بپردازد.

 

 

تاريخچه بيمه زنان خانه دار

شايد يكي از اصلي‌ترين دلايلي كه كارشناسان امور خانواده فكر كردند موجب شده تا زنان بيش از پيش به كار خارج از خانه روي آورند تامين آتيه بود. براي همين بود كه براي نخستين‌بار در 3/11/78 نام بيمه زنان خانه‌دار در هيئت دولت مطرح شد و مركز امور زنان و خانواده رياست‌جمهوري موظف شد طرحي در اين زمينه ارايه دهد.

 

اما تدوين طرح صندوق تامين اجتماعي زنان خانه‌دار تا سال 1380 به طول انجاميد و سرانجام در اين سال به دولت ارايه شد. پس از اين با هماهنگي فراكسيون زنان مجلس شوراي اسلامي اجراي طرح بيمه زنان خانه‌دار با اختصاص رديفي از بودجه سالانه در سال 1381 به بعد، بر عهده سازمان بهزيستي نهاده و مقرر شد براي اجراي آن آيين نامه‌اي با همكاري اين مركز توسط بهزيستي تدوين شود.

 

اما از آنجا كه در هيچ يك از جلسات بررسي اين طرح از مركز امور زنان به عنوان طراح دعوت به عمل نيامد بنابراين آنچه مد نظر طراحان اوليه طرح بود اجرايي نشد.اين ماجرا مسكوت ماند تا 27/8/85 كه دوباره هيئت دولت مصوب كرد مركز امور زنان و خانواده با همكاري نمايندگان زن مجلس شوراي اسلامي طرح اجراي كامل بيمه زنان خانه‌دار را بررسي كرده و نتيجه را جهت طرح در هيئت وزيران ارايه كنند.

 

نتيجه اين بررسي پيشنهاد صندوق بيمه زنان خانه‌دار بود كه اسفند ماه 1385 به هيئت دولت ارايه شد. دستگاه‌ها و وزارتخانه‌هاي مختلف نيز بررسي‌هاي خود را درباره اين طرح انجام دادند و نتيجه نهايي را با اصلاحاتي به هيئت دولت اعلام كردند. كميسيون اجتماعي هيئت دولت هم در سال 1387 وزارت رفاه را مسئول پيگيري طرح كرد.

 

وزارت رفاه نيز با تشكيل كارگروهي متشكل از نمايندگان معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رئيس‌جمهوري، سازمان تامين اجتماعي، سازمان بيمه خدمات درماني، سازمان بازنشستگي كشور، سازمان بهزيستي، كميته امداد امام خميني (ره) و مركز امور زنان و خانواده رياست جمهور موضوع مورد بررسي قرار گرفت.

 

پس از پيگيري‌هاي مكرر مركز امور زنان و خانواده رياست‌جمهوري از وزارت رفاه اجراي طرح بيمه زنان خانه‌دار درقالب بيمه حرف و مشاغل آزاد در هيئت‌مديره تامين اجتماعي تصويب و طي بخشنامه‌اي براي اقدام به واحدهاي اجرايي آن سازمان ابلاغ شد. با ابلاغ اين بخشنامه زنان خانه‌دار با رعايت شرايط مقرر دربيمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد از تاريخ صدور اين بخشنامه (17/۹/87) در زمره مشمولان تامين اجتماعي قرارمي‌گيرند و اين افراد مي‌توانند در صورت تمايل به صورت خود اظهاري به عنوان خانه‌دار و با انعقاد قرارداد و پرداخت حق بيمه مقرر از تعهدات قانوني اين سازمان برخوردار شوند.

 

 

بيمه راهي براي جلوگيري از آسيب‌هاي اجتماعي

فقر، بي‌ثباتي زندگي و بي‌اعتمادي به آينده سهم بسياري از زناني است كه تاميني براي آينده خود سراغ ندارند. زناني كه تا هنگامي كه سايه مردي را بالاي سر خود دارند احساس امنيت مي‌كنند و به محض اين‌كه حادثه‌اي، از جمله مرگ، طلاق و... اين سايه را از سرشان كم كند مجبورند براي گذران زندگي با مشكلات كوچك و بزرگ بسياري دست و پنجه نرم كنند.

 

اتفاقي كه با بالاتر رفتن سن احتمال رخ دادنش بيش‌تر و بيش‌تر مي‌شود. از سوي ديگر با توجه به اين‌كه بيش‌تر زنان خانه‌دار از تحصيلات عاليه برخوردار نيستند و مهارت‌هاي خاصي ندارند در چنيني شرايطي براي يافتن كار و تامين زندگي خود با مشكل روبه‌رو مي‌شوند. مشكلاتي كه گاه آن قدر سنگيني مي‌كند كه مي‌تواند زن را تا لبه پرتگاه بسياري از آسيب‌هاي اجتماعي ببرد.

 

به همين دليل است كه معاون حقوقي رئيس‌جمهوري معتقد است: بهره مندي زنان سرپرست خانوار از بيمه به‌ويژه بيمه‌هاي تامين اجتماعي، در كاهش آسيبهاي اين قشر در جامعه بسيار موثر است. فاطمه بداغي مي‌گويد: بر اساس آمارهاي سازمان بهزيستي و كميته امداد امام خميني(ره) حدود يك ميليون زن سرپرست خانوار در كشور وجود دارد كه نيازمند انواع حمايت‌هاي مختلف مادي و معنوي هستند.

 

او تاكيد كرد: رويكرد نظام جمهوري اسلامي در سال‌هاي اخير بر عنصر توانمند‌سازي زنان سرپرست خانوار متمركز است. بيمه شدن زنان سرپرست خانوار هم به پيشرفت اين قشر و حل بخشي از مشكلات معيشتي آنان كمك خواهد كرد.

 

شرايط و مدارك بيمه زنان خانه دار

زن متقاضي بايد خانه‌دار باشد، زن متقاضي نبايد دانش‌آموز و دانشجو باشد، زن متقاضي نبايد در سازمان‌ها و واحدهاي اداري، صنفي يا توليدي، خدماتي (آموزشي، فرهنگي، هنري، اجتماعي، توانبخشي، بهداشتي، درماني) شاغل بوده يا مشمول قانون استخدام كشوري، تامين اجتماعي، نظام صنفي و ضوابط استخدامي خاص باشد.

 

وي نبايد كمتر از 20 سال و بيش‌تر از 60 سال سن داشته باشد. بايد شرايط اعلام شده از سوي بهزيستي و انعقاد قرارداد لازم با بهزيستي را بپذيرد و نبايد از دريافت حقوق و مزاياي بازنشستگي از صندوق‌هاي بازنشستگي كشوري، لشكري، تامين اجتماعي و صندوق‌هاي خاص برخوردار باشد.

 

زنان بيمه شده‌اي كه كمتر از 50 سال داشته باشند و حق السهم بيمه خود را كمتر از 20 سال پرداخت كرده باشند و درصورتي كه مطلقه و بيوه باشند، جزو زنان بي‌سرپرست و بدسرپرست، زنان از كار افتاده با تشخيص كميسيون پزشكي از كارافتادگي سازمان بهزيستي، زنان بيمار و صدمه ديده‌هاي داراي سرپرست كه با تشخيص كميته بازتواني بهزيستي، سرپرست آنها قادر به تامين هزينه‌هاي درمان و توانبخشي آنان نباشند، مي‌توانند از مزاياي مستمري بيمه‌اي اين طرح بهره مند شوند.

 

مشكل مالي نخستين سنگ راه بيمه زنان خانه‌دار

تامين منابع مالي بيمه زنان خانه‌دار آن هم در حالي كه سازمان تامين اجتماعي با مشكلات جدي در بخش بودجه مواجه است، يكي از اساسي‌ترين مشكلات اين طرح بود. به همين دليل قرار شد بيمه زنان خانه‌دار به شكل خويش فرما اجرا شود. طرحي كه پيوستن به آن براي بسياري از خانواده‌ها بار مالي سنگيني داشته و عملا غير ممكن است.

در نتيجه به گفته مريم مجتهدزاده، رئيس مركز امور زنان و خانواده رياست‌جمهوري پس از اجراي بخشنامه ابلاغي سازمان تامين اجتماعي و تعيين شرايط و ضوابط بيمه شدن زنان خانه‌دار در چارچوب بيمه حرف و مشاغل آزاد با مراجعات و پيگيري بانوان متقاضي، در عمل به دليل بالا بودن سهم بيمه گذار و درصد پايين كمك دولت، افراد مشمول چندان تمايلي به اجراي اين طرح نداشته‌اند.

البته اجراي پايلوت اين طرح طي سال‌هاي 81 تا 86 در 6 استان نشان داد اين طرح چندان كارآمد نيست و به ناچار مسئولان طرحي ديگر در انداختند. بر اساس طرحي كه به شكل پايلوت اجرا شد زنان براي استفاده از بيمه بازنشستگي ماهانه 5 هزار تومان به حسابي كه از سوي سازمان بهزيستي تعيين شده بود واريز كردند.

 

براساس طرح، زنان 22تا 60 ساله پس از 20‌ سال پرداخت بيمه مي‌توانستند از مستمري پرداختي به كاركنان و بازنشستگان مشمول قانون استخدامي كشوري برخوردار شوند. اين طرح درست پس از 5 سال و در ابتداي سال 1386 از سوي سازمان بهزيستي لغو شد و اعتراض زناني كه حق بيمه پرداخت كرده بودند تنها منجر به بازگرداندن اصل پولشان شد.

 

بنابراين طرح جديد بيمه زنان خانه‌دار مطرح شد. مريم مجتهد‌زاده، ‌رئيس مركز امور زنان رياست‌جمهوري درباره اين طرح جديد گفت: بيمه زنان خانه‌دار ابتدا افرادي را كه تازه ازدواج كرده‌اند تحت پوشش قرار خواهد داد، و از ميان 800 تا 900 هزار ازدواجي كه در طول سال داريم افرادي كه تحت پوشش هيچ بيمه‌‌اي قرار ندارند را تحت پوشش بيمه زنان خانه‌‌دار قرار مي‌دهيم.

 

بنابراين در اين نسخه كه به‌صورت پلكاني اجرا خواهد شد زنان ‌خانه‌دار پس از ازدواج تحت پوشش بيمه قرار مي‌گيرند و اولويت بيمه شدن با تازه‌عروسان است. با اين حساب زناني كه سن بيش‌تري دارند و ممكن است با مشكلات مالي بيش‌تري روبه‌رو باشند از اين بيمه حذف مي‌شوند.  شايد براي همين است كه حسين انواري، سرپرست كميته امداد معتقد است در اجراي طرح بيمه زنان خانه‌دار ابتدا بايد زنان تحت پوشش كميته امداد و نهادهاي حمايتي تحت پوشش اين نوع بيمه قرار بگيرند.

 

 

 

< قبلی		بعدی >